شعر و اندیشه

فحش نامه

namt — Fri, 30 Oct 2009 13:38:05 GMT

«اینان حرامزاده مردمانند، سگ را گشاده و سنگ را بسته...»

در باب قضیه فحش دادن باید گفت که: فحش به زعم بنده یکی از الطاف پروردگار به بندگانش است، کافی است کمی در این قضیه فکر کنید، اگر چیزی به اسم فحش و دشنام تعریف نمیشد و وجود خارجی نداشت آن وقت چه مصیبتهایی رخ می‌داد، مثلا ً اگر اتفاق کوچکی بین دو نفر رخ می‌داد آن دو باید به قصد کشت همدیگر را می‌زدند. یعنی اینکه فحش دادن جوری تخلیه‌ی روانی است و در حال حاضر که کاری از دست ما بر‌نمی‌آید، فحش راه فرار خوبی است. نمی‌دانم ولی آن طور که شنیده‌ام در بعضی از کشورهای اروپایی جاها و مکانهایی وجود دارد که در این مکانها وسایلی برای شکستن وجود دارد و مردمی که به درجه‌ی انفجار روحی و روانی رسیده باشند، با شکستن اجسام شکستنی مثل، ظروف و شیشه جات خود را راحت می‌کنند.

حال قبل از فحش دادن: مصاحبه من و رضا علمدارلو با دکتر محمد شهبای عزیز را با نام «بررسی سینمای دینی و استعلایی» از اینجا بخوانید، انصافا ً کار خوبی از آب در آمده است.

*****************************************

اما طرح تحول اقتصادی که این روزها ورد زبان شده است. اگر مثلا ً به فیش‌های برقی که این روزها برایتان می‌آید دقت کرده باشید، این مبالغ را با این عنوانها میبینید: کل برق مصرفی شما= فلان‌قدر، یارانه پرداختی توسط دولت= فلان‌قدر و سهم پرداختی توسط شما= فلان قدر. که این فلان‌قدرهایی که دولت میپردازد بعضا بالاست مثلا در آخرین فیش برق مصرفی خود ما 85هزار تومان توسط دولت پرداخته شده است. حال اگر این طرح اجرا شود دولت یارانه را مستقیما ً به حساب شهروندان خواهد ریخت و از این به بعد تمام اموراتی را که با یارانه دولتی پیش می‌رفت با نرخ آزاد اعمال خواهد شد و این مبالغی که دولت به جهت پرداخت مستقیم یارانه‌ها به مردم خواهد پرداخت، بر طبق تخمینهای زده شده به ازای هر نفر گویا مبلغ 24000 تومان در ماه است.

خوب ممکن است این طرح خوبیهایی داشته باشد، خصوصاً اینکه قرار است در مرحله‌های آینده دهک‌های بالایی جامعه از دریافت این مبالغ حذف شوند و این پرداختها فقط به مردم فرودست جامعه برسد. اما...

اما اینکه آقایان به اصطلاح محترم مسئولین مگر مردم موش آزمایشگاهی شما هستند که طرحهای خود را بدون هیچگونه تفکرزیرساختی تحمیل می‌کنید. نهایت این امر با زبان ساده آن است که شما مبلغی را می‌دهید و سپس چند برابر آن را در چند روز بعد خواهید گرفت. پول برق، آب، گاز و هزینه‌های حمل و نقل و بهداشت و درمان و هزینه‌ی تحصیل هم که در آینده به آن اضافه خواهد شد با وجود اینکه مخالف قانون اساسی است و البته الان هم دولت فقط هزینه 15درصد دانشجویان را می‌دهد و شاید بتوان گفت که تحصیلات دانشگاهی به منبع درآمدی برای دولت تبدیل شده است.

و البته با گران شدن سوخت باید شاهد بالا رفتن کلیه مایحتاج مردم هم باشیم؟ آیا همه اینها با آن مبالغ جزیی قابل قیاس است. تازه یک هدف شما با این طرح سوق دادن مردم به اصلاح الگوی مصرف هم میباشد اما آقایانی که مردم را ابله فرض کردید خودتان بهتر از ما می دانید که اولین و مهمترین دلیل برای بالا بودن مصرف بنزین در ایران ماشین‌های تولید شده توسط خود شما هستند که با انواع و اقسام مشکلات فنی که به محض ارائه به مردم دارند، مصرف بالای سوخت را هم تحمیل می‌کنند. شما با این کار مسئولیت تمام مشکلات خودتان و مشکلاتی را که برای مردم درست می‌کنید، را فقط و فقط به گردن این مردم می‌اندازید.

مهمترین دلیل برای هدر رفتن نیروی برق هم شبکه توزیع برق می‌باشد.

جدای این حرفها آقایان شما در این راه هیچگونه کار فرهنگی هم نکرده اید، شمایی که مردم را تا می‌توانستید در تلویزیون‌تان به مصرف گرایی و تجمل پرستی سوق داده‌اید، چگونه انتظار دارید که مردم فرودست آن مبالغ جزیی پرداختی شما را برای هزینه‌های جاری خود پس‌انداز کنند.

شما در حال حاضر حکم کسی را دارید که بر شاخه درختی نشسته و در حال قطع کردن آن می‌باشد، از تاریخ عبرت بگیرید و بترسید از روزی که گرسنگان و پابرهنه‌گان و مردمی که هیچ چیز برای از دست دادن ندارند، کارد به استخوان‌شان بخورد، آن وقت است که حساب شما با کرام الکاتبین خواهد بود.

از همه‌ی اینها گذشته شمایی که ثابت کرده‌اید نظارتهایتان به درد لای جرز هم نمی‌خورد چگونه ادعای نظارت قوی می‌کنید و عنوان می‌دارید که دست سودجویان را از اجرای این طرح کوتاه خواهید کرد. شماهای پرمدعا مگر نظارت خود برای اجرای خصوصی سازی شرکتها را یادتان رفته است؟ مگر آن خصوصی سازی نتیجه‌اش این نشد که عده‌ای منتصب به مقامات حرامزاده‌ی دولتی آن شرکتها را در دست خود گرفتند؟ مگر الان این نیست که شرکتهای خصوصی تامین کننده‌ی نیروی انسانی، 50 درصد دستمزد واقعی کارکنان را به حساب خود منظور می‌کنند؟ مگر حکایت الان حکایت کارکردن خر و خوردن یابو نیست؟

برای دقیق‌تر فهمیدن این طرح و اثرات آن اینجا را کلیلک کنید.

***************************

اما ماه محرم نزدیک است و خوب است که در اینجا هم فحاشی‌مان را به سمت کسانی ببریم که با احساسات دینی مردم بازی می‌کنند.

البته تا یادم نرفته اندکی فحشی هم به این صداوسیمای حقه باز و دورو (توصیف کاملتر آن رجاله است) بدهم که ادعای فرهنگ سازی می‌کند.

شاید دیده باشید که این فوتبالیستهای لمپن که بویی از ادب و تربیت نبرده‌اند، در گفتگوهای خود با خبرنگاران این صداوسیمای پرمدعا مدام این کلمات و این جملات را تکرار می‌کنند: «به ناموس زهرا قسم، آقا امام زمان کمکون کرد، امام هشتم و تو خواب دیدم که جام قهرمانی رو به مردم داد» و از همه بدتر پارسال بود که مهدی هاشمی نسب بازیکن تیم فوتبال پیام مشهد بعد از اینکه تیمشان از از استقلال 5 گل خورد در گفتگو با خبرنگار شبکه3 با لحن مسخره‌ای گفت: به نیت 5 تن ما 5 تا گل خوردیم.

کسی این حرامزاده‌ها را مورد مواخذه قرار نمی‌دهد و برای آنها اعلان جرم نمی‌کند و از همه بدتر این است که این صداوسیما اینها را پخش می‌کند و آن هم البته بدون سانسور.

و کسی هم نیست به آقایان حالی کند که اینها توهین به مقدسات مردم است. همین مسائل است که باعث می‌شود عده‌ای سودجو و کلاش ادعا کنند که امام زمان را به خواب دیده‌اند یا اینکه پسر امام هستند یا معجزه‌ای برایشان رخ داده است و از این راه مردم را سرکیسه کنند.

حکایت مداحان که جای خود دارد، مداحانی که متاسفانه رسماً حمایت می شوند.

90درصداینها رجاله‌گانی هستند که تنها کارشان بازی با احساسات مردم است، به جای آنکه از فضایل و کرامات ائمه و بزرگان دین بگویند تنها کارشان شده است توصیف: چشمای قشنگ عباس و نگرانی از اینکه خاندان امام حسین در شام غریبان چه می‌کنندو...

و انگار نه انگار که ابوالفضل علمدار شیرمردی بود که یکتنه به مصاف 1000 نفری رفت که نگهبان آب بودند و آب را بر خاندان اما بسته بودند، و با وجود اینکه از پشت به او نیزه زدند و از دور بدنش را تیرباران نمودند و آن وجود نازینین را به حال احتضار انداختند، با این حال باز کسی جرات آنرا نداشت که مستقیما به مصافش برود. خیر این مسائل و پهلوانیها برای جماعت مداح محلی از اعراب ندارد.

از این طایفه زیاد می‌توان گفت خصوصا‌ً بعضا که کارشان به کفرگویی و ترویج خرافات هم می‌رسد که احتمالاً خود شما بهتر میدانید، تنها کاری که از ما برمی‌آید این است که از حضور در مجالسی که مداحانش اینگونه اند، خودداری کنیم و خود ما سعی کنیم فضایل ائمه را همه جا گسترش دهیم با زبانی ساده، خصوصا برای کودکان.

********************

یک سوال. ما تاکی باید همچنان در دکه‌های مطبوعاتی شاهد مجلات مزخرف و زردی باشیم که مدام حرف از ازدواج فلان هنرپیشه بازاری، یا چپ گوزیدن فلان خواننده هستند. چرا جلوی اینها گرفته نمی‌شود؟

چرا حسرت یک نشریه‌ی معتبر ادبی یا یک نشریه‌ی انتقادی خوب سالهاست که بر دلمان مانده است؟

تا کی سینمای ما باید محل ترکتازی فیلمهایی از قبیل: چهارچنگولی، شاخه گلی برای عروس، زندگی شیرین و دری وری هایی از این دست باشد؟

تا کی باید فقط ادعای انتقادپذیری باشد و خبری از تحمل انتقاد نباشد؟ آخه چه فحشی می‌توان داد که لایق اینها باشد؟

*************************

اما چند روز گذشته در قلعه حسن خان، کسی فوت کرد به نام مهندس محمد چیوایی. بد نیست که در مورد این آدم کمی بنویسم که یک نمونه‌ی عالی است از یک شبه ره صد ساله را به حقه بازی طی کردن: این شخص سوادی در حد خواندن و نوشتن داشت که از لرستان به شهر ما یعنی شهر قدس (قلعه حسن خان) مهاجرت کرد و ابتدا کسی بود که به خانه‌های مردم می‌آمد و شماره‌‌ی کنتور آب را می‌نوشت. بعد از طریق پارتی بعد از مدت کوتاهی به معاونت اداره آب و فاضلاب رسید. به شهادت یکی از معلمین دوره‌ی دبیرستان خودم (که بسیار با هم صمیمی بودیم) که پست معاونت تحصیلات متوسطه را در اداره‌ی آموزش و پرورش شهرمان هم به عهده داشت، برایش از طرف آن اداره دیپلمی صادر شد و او توانست در اولین انتخابات شورای شهر شرکت کند و از طریق آوردن فامیلها و قوم و قبیله‌ی خود در روز انتخابات به شهر، در انتخابات رای بالا بیاورد و به ریاست شورا هم برسد. از اولین اقدامات ایشان و اعضای شورای آن دوره تاسیس یک شهرک در جوار شهر به نام شهرک ابریشم بود که صاحب آن زمین با واگذاری قطعاتی به اعضای شورا توانست جوازهای لازمه را کسب کند و هم خود و هم اعضای شورا را صاحب ثروت کلانی کند.

اما در دوره‌ی دوم انتخابات این شخص با نام مهندس چیوایی معروف شد. و همه از این لقب انگشت به دهان ماندند و البته همه‌ی اعضای شورا به مدارک مهندسی و... رسیدند و قضیه این بود که متراژ بالایی زمین به دانشگاه آزاد و البته به رایگان داده شد و در عوض همه‌ی این عزیزان صاحب مدارک لیسانس و فوق لیسانس شدند، عزیزانی که بیشترین مدرکشان فوق دیپلم بود و متاسفانه چندنفری از اینان هم معلم ما در مدارس راهنمایی و دبیرستان بودند.

جالب است بدانید که شهر ما شعبه‌ی دانشگاه آزاد دارد که این دانشگاه خیلی وسیع با ساختمانهای متعدد است و شعبه دانشگاه پیام نور دارد و همینطور شعبه‌ای هم از دانشگاه علمی کاربردی، ولی یک مرکز پیش‌دانشگاهی در داخل شهرندارد و بچه‌ها باید بعد از طی کلی راه به تنها مرکز پیش دانشگاهی که در پشت کارخانه کفش ملی قرار دارد و از کنارش ریل راه‌آهن می گذرد که حرکت مدام قطار سروصدای زیادی را برای بچه‌هایی که باید امتحان کنکور بدهند، ایجاد می‌کند.

خلاصه اینکه این آدم چند روز پیش مرد و یک مراسم ختم آنچنانی هم برایش گرفتند که

تنها پول دسته گلهایی اهدایی توسط مسئولین رذل شهرقدس به مراسم ختم این آدم، و بنرهایی که در سطح شهر نصب شد، می‌توانست تبدیل به یک کتابخانه کتاب بشود برای پسرها و دخترهای محصل شهرما که خانواده‌شان توان پرداخت پول برای خرید کتاب را ندارند و از این خانواده‌ها متاسفانه در شهر ما زیاد است.

اما کتابهایی برای نخواندن،

1) حکمت هنر اسلامی، نوشته‌ی زهرا رهنورد که در چند پست قبل در موردش نوشتم.

2) سینمای اشراقی: نوشته‌ی شهریار زرشناس. این را بگویم که این آدم اصلاً سینما را نمی‌شناسد و این کتاب تنها جلقیات ذهنی یک آدم پرمدعا که خود را مجاز به ورود در هر رشته‌ای میداند، می‌باشد.

**************************

و اما یک شعر کوتاه از خودم که این هم البته از «رجاله‌گی» من است که اسم شعر را بر این می‌گذارم.

چراغ مطالعه را خاموش کن

تا حشرات راحت بخوابند.

پایان

کشکول شیخ محمد

namt — Fri, 11 Sep 2009 10:29:05 GMT

این روزها آدم خیلی فرصت پیدا می کنه تا خیلی از کارها رو انجام بده. به هر حال به قول مرحوم "رسول پرویزی" همه مثل میت می افتن و خواب بهشت می بینن، نه کاری نه زندگی ای. دولت هم که قربانش برم به این "ک.ون گشادی" دامن زده: 9 صبح تا 2 بعدازظهر، یعنی می تونین بیان خواب بهشت و تو محل کارتون ببینین.

به هر حال فرصت خوبی به دست اومد تا این صفحه رو به روز کنیم. البته این پست شاید طولانی بشه. فقط امیدوارم که مصداق این بیت شاعر نشم که میگه:

از بس که درازی و سیاهی و خُنُک یارا تو به شبهای زمستان مانی.

اول یک لینک: در سایت «کشف الیقین» هستش یک سلسله مطالبی است با عنوان "متکلمین و فلاسفه" اولین بخش این مطلب رو می تونین از اینجا بخونین.از دست ندین. جالب است.

حالا به قول یارو گفتنی:

این مردمان که بینی یک مشت خر پرستند خارج ز خر پرستان یک مشت شر پرستند

خارج ز شر پرستان یک مشت زر پرستند خارج ز زر پرستان مشتی هنر پرستند

ما را به کیسه زر نیست وندر طویله خر نیست

در سر هوای شر نیست سرمایه جز هنر نیست

واقعا هم همینه، منتها در این دوره و زمانه هر کسی رو که سرمایش جز هنر نباشه، دو ریال هم براش، در هیچ جا ارزش قایل نیستن. به همین خاطر من و چند نفر دیگه (که همشون مدرک تحصیلیشون از من بالاتره، یعینی بالای لیسانسن) تصمیم گرفتیم اگه تا چند وقت دیگه روال به همین صورتی که الآن هست، موند همگی بریم و تو شهرداری درخواست کار بدیم برای زباله جمع کردن و همه دوستان خبرنگارمون هم با خودمون می بریم. خدایی نکرده اصلا ً قصد توهین و مسخره کردن به عزیزان زحمتکش رفتگر را هم نداریم. شاید با این کار عده ایی به خود آیند و کمی هم از وقت گرانبهای خود را صرف درست کردن اوضاع کنند.

********

اما یک حکایت جالب: همانطور که می دانید شعر ایرانی در قبل از اسلام شعر هجایی بود، اما می دانید که اولین شعر هجایی فارسی پس از اسلام را چه کسی سرود.

ابوالفرج اصفهانی در کتاب الاغانی می گوید: هنگامی که عبادبن زیاد برادر عبیدالله بن زیاد از جانب یزید بن معاویه به حکومت سیستان منسوب گردید، یزید بن مفرغ شاعر را با خود به سیستان برد، و چون عباد در نیکو داشت او نکوشید در باب نسب ایشان و «استلحاق» معاویه نسب زیاد را به ابوسفیان و زشتکاری سمیه، (سمیه مادر زیاد از فاحشه های معروف عصر جاهلیت بود و در یکی از روسپی خانه ها به سر می برد، به این نظر پدر زیاد را مجهول می دانستند و او را «زیادبن ابیه» یعنی پسر پدرش می گفتند. اما معاویه چون پدرش ابوسفیان زیاد به آن روسپی خانه رفت و آمد می کرد، «زیاد» را برادر خود و پسر ابوسفیان خواند، به همین خاطر او را زیاد بن ابوسفیان می گفتند و این گونه الحاق نسب شخصی را به نسب خود، در عرب «استلحاق» می گویند.) مادر زیاد هجویات بسیار گفت و در بلاد مختلف منتشر ساخت. عاقبت عبیدالله بن زیاد او را دستگیر کرد و به او «نبیذ شیرین» و «شبرم» آمیخته به هم نوشانید. او را طبیعت روان شد (دیوانه شد) و گربه ای و خوکی و سگی را با او در یک بند بستند و او را با این حال در کوچه های بصره گردانیدند و کودکان در قفای او فریاد می زدند و به فارسی می گفتند: این چیست؟ و او هم به فارسی می گفت:

آبست و نبیذ است

عصارات زبیب است

سمیه روسپیذ است.

(نبیذ: شراب خرما. و یا: خمری که از فشرده ی انگور می گیرند. زبیب" انجیر یا انگور خشک شده. آبست: جزو درونی پوست ترنج و بادرنگ و مانند آن)

و این شعر که در وصف سمیه مادر زیاد است اولین شعر فارسی به سبک پیش از اسلام، در بعد از اسلام است.

*********

اما در بسیاری از وبلاگها، دوستان به معرفی کتابهای خوب و مناسب می پردازند، اما من چکار می کنم؟ به قول فردین عزیز، «متفاوت بازی» در می آورم و از این به بعد در هر پست کتابهایی را معرفی می کنم برای نخواندن.

1) مجموعه ای در نشر افراز در می آید با نام تئاتر ایران در گذر زمان. جلد سوم این کتاب کاری است در مورد «کارگاه نمایش تهران». در مورد کارگاه نمایش بسیار می توان گفت و اجراهای بعضا ً درخشانی که زیر نظر مرحوم «عباس نعلبندیان» در می آمد و شاید بتوان آنرا درخشانترین دوران تئاتر ایران نامید. اما این کتاب فقط کپی پیست از مجلات آن زمان است و هیچگونه تحلیلی در این کتاب ما نداریم. در عوض تا دلتان بخواهد انواع و اقسام بروشورهای اجراها، و عکس خود هنرمندان روبرو هستیم، چیزی که هیچگونه کمکی به شناخت ما از تئاتر ایران نمی کند. جالب است که 4 فصل این کتاب عینا ً مثل جلد قبلی این مجموعه است و حتی یک حرف «و» از آن جا به جا نشده است.

2) به نظرم انتشارات «فردوس» باید مدتی بایکوت شود و کسی از کتابهای آنان را نخرد تا آنان بفهمند که نباید کتاب را اینگونه بیرون داد. این انتشاراتی چاپ اول اکثر کتابهایش پر از غلط چاپی، صحافی بد (به طوری که صفحات کتاب اصلا ً منظم و پشت سرهم نیستند مثلاً صفحه 47 بعدش صفحه 200 است) و کلا چاپ نامناسب است و جالب است که از چاپ دوم و سوم به بعد یادشان می افتد که این ایرادات را برطرف کنند، یعنی یکبار چاپ اول خریداری می شود و بازهم خریدار مجبور است که چاپ دوم را بخرد تا کتاب مناسبی گیرش بیاید. جالب اینجاست که این انتشاراتی مرجوعیهم قبول نمی کند. چه می دانم شاید این روش مناسبی از جانب آنان برای فروش بیشتر است.

********

اما شعر.

بمبی بترکون

تا بتونی

از چشمهء مقدس

لبی تر کنی و مست بشی

□

اینجاست

همونجایی که باید یه ریز زربزنی، بفلسفی، آهان و تولوف بکنی، به همه همه چیزو نشون بدی، بعدش همه واست دست بزنن، سوت بزنن و...

[شایدم یه عده شون جلق بزنن]

بعدش فرداش اسمت بره تو روزنامه ها، که های خودشه این همونه،

همونی که می خواستین، بگیرین تنبونشو پیرهن عثمون بکنین

پس برو، برو، برو

نرم و آهسته برو

و به خاک دشمن تجاوز کن

□

[ صدای انفجار، در حین سخنرانی ]

namt — Sat, 08 Aug 2009 06:26:13 GMT

پست جدید بنا به دلایلی حذف شد. شرمندم

نقد و بررسی کتاب حکمت هنر اسلامی

namt — Fri, 05 Jun 2009 20:22:32 GMT

( باور بفرمایید که یک خط و نصفی زیر اصلا طنز نیست )

نظر به اینکه سرکار خانم دکتر ( ؟ ) زهرا رهنورد به توسط جناب پروفسور دکتر میر حسین موسوی به عنوان مهمترین روشنفکر زن در این مملکت معرفی شد، بر آن شدیم تا یکی از تالیفات ایشان دکتر رهنورد یعنی کتاب حکمت هنر اسلامی را مورد بررسی قرار دهیم.

کتاب حکمت هنر اسلامی کتابی است که توسط انتشارات سمت به بازار آمده است. یعنی این کتاب یک کتاب درسی برای دانشجویان می باشد، پس باید دارای بینشی علمی باشد، یعنی اینکه از شیفتگی نسبت به مباحث پرهیز شود و به جای انشا یا شعر نوشتن درباره مباحث، بحثی علمی و آکادمیک را در بر بگیرد. ( مثال مناسب برای حوزه ی فلسفه ی هنر کتاب « حقیقت و زیبایی » نوشته ی آقای بابک احمدی و یا کتاب « مبانی فلسفه ی هنر » نوشته آن شپرد ترجمه علی رامین است. )

اما این کتاب: اولا نویسنده دارای یک حس شیفتگی به مباحث است و این رویه برای نوشتن کتاب بسیار خطرناک است چرا که نویسنده نمی تواند از بیرون به قضایا نگاه کند تا بتواند از این طریق مباحث را شرح و بسط داده و آنرا مورد نقادی قرار دهد، بنابراین ما در جای جای این کتاب با جملات شاعرانه ای طرفیم که صرفا یک بیان حس نسبت به موضوع است. به جملات زیر دقت کنید: « مقدمه: پرواز نیلوفری در بیکران لاجوردی که نه آسمان است، بلکه دیواره ای است بر همین زمین و پیچ و خمهای نقوش رنگین سرخ و فیروزه ای و سبز و طلایی بر کاشیهای لاجوردی سفالین که تو را شاید از خاک و خشت تا خیال و آسمان فراتر آورند ».

اما چرا اینگونه است: نویسنده این کتاب ( با اینکه سعی در کتمان این حقیقت دارد ) تحت تاثیر مستقیم نظریات آقای « تیتوس بورکهارت » است. او که بعدها مسلمان شد و نام ابراهیم را برای خود انتخاب کرد در کتب و رسائل خود خصوصا دو کتاب هنر مقدس و هنر اسلامی زبان و بیان، شیفتگی بیش از حد خود به هنر و تمدن اسلامی را بیان می دارد. این شیفتگی چیز بدی نیست اما او را از نقادی باز می دارد. مثلا آقای بورکهارت اعتقاد دارد که مینیاتور اسلامی یک هنر قدسی و معنوی است به علت فضای مثالی که دارد و این باور را به تمامی مینیاتور ها تسری می دهد که این یک اشتباه بزرگ است، چرا که حجم وسیعی از مینیاتور ها را آثاری که به « الفیه و شلفیه » معروفند، تشکیل می دهد و این الفیه و شلفیه ها یک سری تصاویر س.کسی و اروتیک هستند که در حمام و یا اتاق های استراحت پادشاهان و بعضا در کتبی که آن هم مخصوص پادشاهان توسط هنرمند مسلمان کشیده می شدند و کاملا دارای خصوصیات و شاکله های مینیاتور ها هستند. باید پرسید که کجای این مینیاتورها مذهبی و استعلایی هستند. البته تصاویری نیز وجود دارند که جدای الفیه و شلفیه ها می باشند و از بعد اروتیک کمتری برخوردار هستند ، به عنوان نمونه می توانید تصویری از کلیله و دمنه را که دو مرد را که اندامشان زیر لحاف است و سرهایشان بیرون ( به طوری که کاملا مشخص است که یکی روی دیگری قرار دارد ) را در کتاب « نقاشی ایرانی » نوشته شیلا کن بای ترجمه مهدی حسینی انتشارات دانشگاه هنر ص 38، را ببینید و خود قضاوت کنید که کجای این مینیاتور به قول آقای بورکهارت واجد توحید الهی و یا به قول خانم رهنورد حاوی بار مذهبی است.

در این کتاب نیز اینگونه است و تمامی اوصافی را که برای هنر اسلامی می شمرد از جمله مذهبی بودن و استعلایی بودن و ... را برای تمامی مینیاتورها می شمرد و حتی یک مثال نقض هم نمی آورد.

اما در فصل دوم که روشهای حکمت هنر اسلامی مورد بررسی قرار گرفته اند عنوان می شود که روش جامعه شناختی، روانشناختی و ایدئولوژیکی برای بررسی هنر اسلامی نادرست است و اگر این مسائل بخواهد بررسی شود از دیدگاه آرمانی بررسی می شود.

در دیدگاه آرمانی مبنای طبقه بندی بر نوع دیگری غیر از روشهای بالاست و حب و عشق به عنوان خاستگاه هنر و هنرمندی مطرح می شود. نویسنده در شرح و توضیح حب و عشق باز به انشا نویسی کودکانه روی می آورد. مثلا: شخصیت هنرمند مسلمان از مسیر واقعیات عبور می کند تا به قله یک شخصیت آرمانی برسد. این تک سوار از تمامی منزلها، بیغوله های مهیب و مخوف روح تا دست اندازها ...

او هو آواز با برگ و کوه ترانه می خواند ... و جملاتی عاشقانه از این دست.

و در نهایت نتیجه می گیرد که: او اینک در کنار دندان کرم خورده ی لاشه عفن جاه و مال و مقام و شهرت، وابسته زنجیرهای هزاران ساله باورها و سنتهای ظالمان نیست... آگاهی او شهود یک روح مهذب و پالوده است به حقایق و وقایع و به خالق معبود و به تمامی هستی...

باید توجه داشت که نویسنده جملات بالا را به تمامی هنرها و هنرمندان نسبت می دهد که این اشتباه است. ببینید در تاریخ هنرمان اکثر هنرمندان در خدمت یک بزرگی، امیری یا پولدار و ثروتمندی بودند که به خاطر آنها کار می کردند یعنی دغدغه ی مالی مهمترین دغدغه ی آنها بود و اصولا اگر کسی از آنها حمایت نمی کرد هیچگاه این هنرها به وجود نمی آمدند و اصولا همین الفیه و شلفیه ها یادگاری از این طبقه بالادست می باشد. در شعر و شاعری نیز که ما شاعر مداح کم نداریم. کار به جایی می رسد که بعضا شعرا برای طلب کاه برای اسبشان شعر می گفتند: دعا گو اسبکی دارد که هر روز/ ز بهر کاه تا شام می خروشد.

بنده به اتفاقا خلاف نظر خانم دکتر این عقیده را دارم که اگر ما تاریخ هنر هنرمان را بادیدی جامعه شناسانه بنویسیم و یا اگر در فلسفه هنر اسلامی بتوانیم دیدگاههای روانشناختی و ... را به کار گیریم بسیار موفق خواهیم بود و این کمبود هایی که داریم مرتفع خواهد شد.

خب به نظر کافی است و دیگر این نکته را نگوییم که بعضی از صفحات کتاب عینا ( به اصطلاح دوستانی که در دنیای مجازی می نویسند ) copy past از منابع است و نویسنده حتی یک جمله ربطی مناسب برای آنها به کار نمی برد.

درباره ی ابونواس ( آخر )

namt — Fri, 24 Apr 2009 17:30:05 GMT

این چند پست که راجع به ابونواس نوشتیم واکنشهای فراوانی را موجب شد و البته ( این البته را باید با لهجه ای خاص خواند ) مورد استقبال شایانی قرار گرفت، حال با تمامی این اوصاف این پست آخرش است. اما چند نکته:

نکته ی اول: مصاحبه ای با استاد امیر کاووس بالازاده انجام دادیم. عنوانش « علل شکل نگرفتن تراژدی از اساطیر ایرانی » می باشد. این را می توانید از اینجا بخوانید.

نکته ی دوم: مدتها می خواستم درباره ی سریال یوسف پیامبر بنویسم، اما راستش دیگر حوصله ای نمانده است. اما این چند خط را قبول کنید: آن قسمتی که معجزه شد و زلیخا از پژمردگی به در آمد را به یاد آورید. کارگردان ادعا داشته که قرآن را به تصویر کشیده است اما در قرآن تا قحطی و رفع آن بیشتر داستان را ادامه نمیدهد و این روایات بعد از آن است که در کتب اهل تصوف آمده است و کتب اهل تصوف هم که داستانهای رمزی است برای بیان کردن نکات اخلاقی و به لحاظ تاریخی سندیت ندارد. حال موقع وصال یوسف و زلیخا را از کتاب روضه الجنان ( علی ابن احمد عاملی ) بخوانید: « زلیخا پیر و نابینا و فقیر شده بود... زلیخا چون دانست که یوسف بر می نشیند و به میدان شهر می شود، روزی گفت مرا بردارید و به راه یوسف گذارید که اگر مال و جوانیم، بکاست عشق و مهربانیم بر جاست.امروز آن روز است که یا در کعبه ی وصال سر برافرازم ، یا در بادیه ی فراق، جان در بازم. او را سر راه یوسف بردند، چون خود را به او شناساند و گفت: من روزی بودم، اکنون همه تویی، یوسف خواست که تا او را در دعوی اش بیازماید، گفت: یا زلیخا آن گنج و مال و جمال و حرمت و کامرانیت کجا شد؟ زلیخا گفت: در سر کار تو شد. گفت آن عشق یوسفیت کجا شد؟ گفت همچنان پا برجاست و یک ذره از آن که بود نکاسته است. گفت برهانش کو؟ زلیخا گفت: آن تازیانه بیار. یوسف سر تازیانه به سوی او داشت. زلیخا آهی کرد، آتشی از درونش برافروخت و تازیانه را سوخت. چون تف آن آتش به دست یوسف رسید، تازیانه از دست بیانداخت و عنان اسب برگردانید. زلیخا گفت: ای بیطاقت ترد دامن، کمتر از زنی،چهل سال است که من این آتش در سینه دارم و بدین می سوزم و از تف ّ آن نمی پرهیزم.به یک ساعت که از سینه به تازیانه آمد، تازیانه را انداختی و به هزیمت اسب تاختی؟ » اما در روایت سلحشور زلیخا به پای یوسف می افتد و کف پای یوسف را می بوسد. توجه کنید که هر دو روایت در قرآن نیست اما این ذهن بیمار و مرد پرست ما ایرانیان است که زلیخا در برابر یوسف از عرش عاشقی به فرش می افتد. فیلمنامه نویس ( سلحشور ) این کتب را خوانده اما بنا بر اعتقاد خود تحریفش کرده است. اما بی انصافی است که از نکات خوب فیلمنامه که همان معجزه ی جوان کردن زلیخا در برابر کاهنان است یاد نکنیم، اما این فقط یک نکته ی خوب برای فیلمنامه است و بس.

از کتب اهل تصوف داستان وصال یوسف و زلیخا به غیر از روضه الجنان در کتاب فوق العاده جذاب « عبهر العاشقین » نوشته شیخ روزبهان بقلی شیرازی، و همینطور کشف المحجوب اثر جلابی هجویری هم آمده است.

اما کلا این چند قسمتی که ما از این سریال دیدیم به لحاظ تصویری چیز خاصی نداشت و متاسفانه ضعف مفرط کارگردانی در آن به چشم می خورد. بیخیال دنیا

و اینک درباره ی ابونواس ( آخر ) مدیونید اگر نخوانید. ( هر کس نخوانید به آه من گرفتار می شود. )

حکایتی درباره ی دست برداشتن ابونواس از می معشوق موجود است که البته سندیت ندارد. خلاصه آن این است که: « می گویند مفتخوری که آویزان این و آن بود یک بار به در خانه ی ابونواس رفت و ابونواس که قصد ادب کردن او را داشت برنامه ای برایش به این صورت چید که: تمام خدمتکارانش ( که از قبل توجیه شده بودند ) بدون آنکه واقعاً چیزی بیاورند حرکاتی انجام می دادند که انگار در حال آوردن غذاهای خوشمزه و آنچنانی هستند. سفره چیدند و ابونواس هم غذاهای موهوم را بر می داشت و لبان خود را طوری تکان می داد که انگار در حال خوردن است و مدام هم به مفتخور تعارف می کرد و مفتخور هم که دید دارند دستش می اندازند خود دست پیش را گرفت و پس از خوردن شراب خیالی خود را به مستی زد و کتک مفصلی به ابونواس زد. شکایت را پیش هارون بردند و هارون که مدتها بود که قصد ادب کردن ابونواس را داشت خانه و زندگی اش را مصادره کرد.

اما بنا بر کتاب مقدمه ی الشعر و الشعرا نوشته ی ابن قتیبه دینوری گویا ابونواس واقعاً در اواخر عمر دست از می و معشوق بر داشت و خرقه اهل تصوف را پوشید و اشعار زاهدانه سرود و گویا تا زمان مأمون عباسی و ولایتعهدی امام رضا ( ع ) زنده ماند و اشعاری هم به مضمون زیر در وصف اهل بیت در حضور امام سرود و امام او ار دعای خیر کرد:

«مقام و مرتبه این خاندان در عزت و بزرگواری به اندازه ای بالا رفته است که گمان شده اینها با خداوند قرین و هم مرتبه می باشند. مبادا مقام ایشان را با پیغمبران مقایسه کنی، سلمان ایشان بعد از کوچک شدن سلیمان نبی می گردد. » پایان.

و یک شعر از ابونواس با ترجمه ی عبدالمحمد آیتی

گریستن بر اطلال و دمن را بهل

که از آن جز شور بختی نزاید

و با آنکه باده حرام است بنوش

که عمر را بقایی نیست.

شرابی گلگون در ساغر انداز

که هر که بیند گوید:

خورشید را ببین که به دام ساغری افتاده است.

( این نکته همین الآن به خاطرم رسید: باید متن اصلی را ببینم اگر ترجمه اش همین بشود که عمر را بقایی نیست پس می توان اثر گذاری ابونواس بر خیام را هم احتمال داد)

بالاخره این هم تمام شد دوستان

ما جماعتی مجردانیم که از جانب نا کجا آباد می رسیم.

namt — Sat, 14 Feb 2009 09:41:55 GMT

سلام . این روز ها همه چیز متناقض است: از اوضاع جوی بگیر که مدتی است حال و هوای دو، سه روز نزدیک بهار را دارد تا اخبار تلویزیون و اوضاع من. عبید زاکانی گفته است :

گه هیکل طاووس و گهی مظهر بوم گه سخت دلی چو سنگ و گه نرم چو موم

زین مذهب تردید به جایی نرسی یا زنگی زنگ باش یا رومی روم

این دو بیت را که ضرب المثلی شده شعرای دیگر هم دوباره گویی کرده اند. شاعری گمنام می گوید:

گه سنگ دلی چو سنگ و گه نرم چو موم گه مومن محضی و گهی ظالم شوم

گه هیکل طاووس و گهی مظهر بوم یا زنگی زنگ باش یا رومی روم

و همین با مضمونی سیاسی را بینش آقا ولی نامی در حمله ایتالیا به اتیوپی در جنگ جهانی دوم گفته است:

ایتالی دل سیاه چو خیل نجوم بر خیل سیه روی حبش برد هجوم

تا چند دو رنگی ای بریتانی ِ شوم یا زنگی زنگ باش یا رومی روم

و بالاخره میرزا قاسم ادیب کرمانی گفته است:

تا کی ز خم هوس شوی رنگارنگ روزت شب اسلام و شبت شهر فرنگ

زین مذهب تردید به جایی نرسی یا رومی روم باش یا زنگی زنگ

حالا این همه شاعر به این زیبایی و در کمال سادگی گفتند که بابا جانم منافق نباش. پیغمبر اسلام هم از همان اوائل از دو طایفه خیلی متنفر بود: یکی منافق جماعت و دیگری شعرایی که با اسلام نبودند. حالا منافق در همه ی جهات. به نظرم متناقض بودن احوالات انسانی هم جوری از نفاق می تونه باشه.

چه می دونم والا. آدمیزاد که نیستیم. بخوام فحش هم ندم، به خودم می گم همون موجود مجرد از ناکجا آباد.نا کجا آبادی نبودیم که وضعیت این نبود. البته شاید دوستان قلعه حسن خانی من برنجند ولی ... آخه می گند یکی از همشهری های ما فوت می کنه. شب اول قبرش 67 تا فرشته دیگه همراه انکر و منکر می آن تا هجی کنند و بفهمونند حرفای او دو تا رو به همشهری ما.

حالا منم دارم قصه ی حسین کرد بلغور می کنم. البته شاید این تنها راه فرار از حقیقت باشه.

جوری واکنش دفاعی. ( مثل اینکه نوشته ها دارن هرز می رن. )

حالا حقیقت چیه ؟ نمی دونم ، اگرم بدونم جرات گفتنش در من نیست.

من نه آموزه ای

که هراس آورده ام

برهنگی سر تا پایتان را

شکلکی ـ

یا نیشخندی،

آه چه التیام ِ تان می دهد!

به راستی باژ گونه ام من

نه خری میان خرها.

( شعر از من نیست. )

ادامه ی ابونواس در بعد....

درباره ابونواس(4)

namt — Thu, 18 Dec 2008 03:15:58 GMT

ابتدا اگر زحمتی نیست از من بخوانید:

نمایشنامه کمدی دانشمندان در سایت ماندگار

تفسیر بر شطحی از شیخ ابوبکر شبلی در سایت والس ادبی

معرفی و شرح رساله الغفران ابوالعلا معری، در سایت والس ادبی

در انتهای پست گذشته صحبت از تاثیر ابونواس بر رودکی شد. دکتر زرین کوب در کتاب نقد ادبی عنوان می دارد که افکار حافظ و خیام نیز تحت تاثیر آرا و افکار ابونواس می باشد؛ سعدی را هم در زمره ی کسانی به حساب می آورند که تحت تاثیر ابونواس است که البته من فقط توانسته ام در چند غزل مانند « سرمست بتی لطیف و ساده در دست گرفته جام باده » رد پای تفکرات شاهد بازانه ابونواس را پیدا کنم و از باقی قضایا بی خبرم.

درباره قدرت شاعری ابونواس روایات زیادی وجود دارد که در قبل یک نمونه را از زبان ابن قتیبه بازگو کردم. حال یک روایت دیگر: « می گویند عبیدالله ابن عبدالله طاهر روزی در مجلس خویش از ابی عباده بحتری، شاعر معروف پرسید که مسلم شاعرتر است یا ابونواس ؟ گفت ابونواس چون او در هر نوع شعر اهل تصرف بود و در هر شیوه ای سرآمد به شمار می رفت. اگر می خواست به جد می گرایید و اگر می خواست هزل می سرود.» و این باز نشان از قدرت ابونواس در تمام موضوعات دارد، یعنی همه نوع شعرش قوی است. البته ابونواس اشعارش را به نحوی ویرایش می کرد و بعد برای جمع می خواند. او بعد از سراییدن شعر یک شب آنرا می گذاشت و بعد آنرا با دقت می خواند و ابیاتی از آن را که خود می پسندید و به نظرش قوی بودند و نقصی در آنها نبود را انتخاب و بقیه را از بین می برد و نمی گذاشت ابیات ضعیف را احدی بخواند و به همین دلیل قصایدش کوتاه هستند.

نکته دیگر درباره اشعار ابونواس توجه او به ایران و ایرانی است. خب این درست که به دلیل جبر زمانه در آن زمان ابونواس عربی شعر می سروده ولی از عشق به ایران و وطن نیز غافل نبوده است. گرایش به وصف شراب و مجالس باده گساری و قصرها و باغ ها و گل ها از جمله تمایلات آریایی است که نخستین بار در اشعار ابونواس دیده می شود و همین طور او اشعاری در هجو عرب و ذکر سلاطین قدیم ایران دارد و دیوان او پر است از اصطلاحات و عبارات فارسی .

ادامه دارد

مهمترین منابع این بخش

نقد ادبی نوشته دکتر زرین کوب ـ صور خیال در شعر فارسی نوشته دکتر شفیعی کدکنی

تاریخ مختصر ادبیات ایران نوشته عباس اقبال آشتیانی

و شعر از ابونواس

ای آنکه مرا در باده گساری ملامت می کنی

از کی اینچنین به نادانی افتاده ای ؟

اگر می خواستم که از ملامتگری فرمانبرم،

فرمان خدای خود می بردم.

ای ندیم صبوحی ده، و مرا سرمست کن،

که چون مردمان زبان به ملامت گشایند،

به باده مشتاق تر گردم.

درباره ی ابونواس ( 3 )

namt — Fri, 31 Oct 2008 12:21:05 GMT

با عرض سلام

ابتدا بایست عرض کنم دوستانی که در محدوده ی « شهریار ، شهر قدس ( قلعه حسن خان) اندیشه و سرآسیاب » سکونت دارند و مایل به اشتراک و یا خریداری شماره های گذشته نشریه ی تخصصی غزل امروز با نام همین فردا بود ، هستند می توانند با شماره ی

09371269382 تماس بگیرند و یا در همین وبلاگ کامنت بگذارند .

و اینک ادامه قسمت های قبلی :

درپست پیشین سخنی کوتاه از ابن قتیبه درباره قدرت شاعری ابونواس آورده شد ، حال کاملش می کنیم : ابن قتیبه که تحقیقات جامع و مفصلی درباره ی شعرعرب و شاعران آن دارد ، میان شاعری که بالفطره و طبیعتاً نابغه است و کسی که شعر های تصنعی می پردازد تفاوت قایل است . البته در اجتماع قدیمی عرب ( جاهلیت و بدویت که بر خلاف تصور همگی ما ، صاحب فرهنگ و هنر درخشانی بود ) که جادو مستقیماً بر آن حکمفرمایی داشت ، شاعر مردی الهام یافته به شمار می رفت . هیچ عربی نیست که روزی روزگاری چند بیتی نگفته باشد ، اما اگر بنیه شاعرانه او ضعیف باشد با رنج فراوان و فشار به مغز و با تقلید و استراق ( و البته با کوزه ای شراب ) شعر می سراید . اما از دید ابن قتیبه شاعر نابغه « کسی است که ابیات گروه گروه و خود به خود به جانب او می شتابند . » (۱) به همین خاطر او ابونواس را در شمار کسانی که بالفطره شاعرند می آورد و دلیلش هم این است که : « ابونواس هنگامی که به سوی مسجد می رفت ، درباره ی سیبی که به دست داشت بالبداهه اشعاری سرود . » که این اشعار گویا با این که چندان استوار نبوده است سخت مورد تحسین ابن قتیبه قرار گرفته است . (۲)

البته ابن قتیبه به استعدادهای مختلف و اطلاعات وسیع ابونواس که حتی اختر شناسی را نیز شامل می شود ، نیز اشاره می کند و تنها ایرادی که از ابونواس می گیرد عیاشی اوست . گویا چند تنی انتقادهای از اشعار ابونواس داشته اند که ابن قتیبه به آنان پاسخ سختی داده است : « در عیوب لغت به او چیزها نسبت می دهند که من در آنها چیزی نمی یابم که مثالی در شعر کهن نداشته باشد یا استثنایی مسلم از نوع استثناهای نحوی . » (۳)

وباز هم ابن قتیبه در همان منبع از قول ابومحمد نامی ( متاسفانه نمی شناسمش ) میان دو بیت تقریبا ً با یک مضمون ، یکی از « اعشی » ( که درباره ی او بعدا ً خواهم گفت ) و دیگری از ابونواس مقایسه ای صورت می دهد . او می گوید : « همه این بیت از اعشی را نیک می پنداشتند:

و کاس ٍ شربت ُ علی لذة ٍ و اخری تداویت ُ منها بها

ای بسا جام می که بهر لذت نوش کردم و سپس جامی دیگر نوشیدم که علاج نخستین کنم .

تا آنکه ابونواس گفت :
دَع عنک َ لو می فاّن اللوم اِغرا ءُ و داونی بالتی کانت هی الدا ءُ

دست از ملامت بدار که ملامت خود وسوسه ی « می » در دل اندازد ، لکن علاجم کن بدان که خود درد است .

ابونواس بین اعشی را باز شکافته است و بر آن معنایی دیگر افزوده است که در صدر و عجز آن حسنی گرد آورده است . پس اعشی را فضل سبقت باشد و ابونواس را فضل زیادت .

و اما از معروفترین کسانی که تحت تاثیر ابونواس بوده اند می توا ناز پدر شعر فارسی رودکی نام برد . رودکی در حوزه ی خمریات ، بعضی از تصویر های خیال او تحت تاثیر مستقیم ابونواس است . (۴)

و ..... ادامه دارد

دو شعر از ابونواس ( با ترجمه عبدالمحمد آیتی )

شعر اول

وقتی که بی خبر بوسیدمش

چشمانش پرآب و رخانش پر آذر گشت

و چون باده در او اثر کرد ،

آهسته بند قبایش بگشودم .

وای بر من اگر از خواب مستی سر بر کند

بی گمان به تیغ نگاهش خواهدم کشت

به خصوص که « بند ازارش » را نه به هنجار پیشین بسته ام .

...............................................

شعر دوم

ماه روزه باده را از ما بستد

و در ِ شادمانی را به روی ما بر بست

دریغا که به « زندان روزه » اسیرگشتیم .

اما با هر کس هر چند اهل مدارا نباشد ، توان مدارا کرد .

همه از خرد و کلان شب را تا سحر گاه به باده نوشی زنده می داریم

و هر چه بتوانیم به آواز بلند ترانه می خوانیم .

ای ساقی آنچنانم مست کن که خروس و خر را از هم نشناسم .

۱ )مقدمه ی الشعر و الشعرا ابن قتیبه در آیین نقد ادبی – تر جمه دکتر آ . آذر نوش پیشگفتار ص 54

۲ )همان

۳ ) همان ص 167

۴ )صور خیال در شعر فارسی – نوشته استاد دکتر شفیعی کدکنی ص 418

درباره ی ابونواس ( 2 )

namt — Fri, 05 Sep 2008 13:44:05 GMT

شرمنده ی همگی آنهایی هستم که منتظر ادامه ی این پست بودند و انتظارشان طولانی شد .

ورود به دربار هارون الرشید

در قبل گفتیم که ابونواس با والبه و دوستانش که همگی مردمانی شوخ طبع بودند زندگی می کرد. تا اینکه آوازه ی او عالمگیر شد و به گوش هارون الرشید رسید و او ابونواس را به دربار خود خواند. از اینجا به بعد است که یک سری حکایتهای شیرین از او در تاریخ آمده است ، که البته بعضی از این حکایات ساختگی است یا به کسان و شوخ طبعان دیگری منتسب است . مثلاً حکایت زیر:

می گویند هارون که علاقه ی زیادی به ابونواس داشت هر وقت از کار روزانه فارغ می شد او را احضار می کرد و تا نیمه های شب وقت خود را با او می گذرانید . شبی صحبت هارون الرشید با ابونواس به درازا کشید و شب از نیمه گذشت و ابونواس خسته شد و خواب بر او غلبه کرد و چون صلاح نمی دید با حالت خواب آلود در محضر خلیفه بماند اجازه ی رفتن خواست ولی خلیفه رخصت نداد و امر کرد که ابونواس در زیر تخت او بخوابد ، ابونواس نیز بی درنگ به زیر تخت خزید و چشم بر هم گذاشت. هارون اندکی بعد یکی از زنهای خاصش را احضار نمود و هر دو روی همان تخت دراز کشیدند ، چون قدری گذشت هارون اراده ی مجامعت نمود و جریان را به زن گفت ولی یکمرتبه در حین کار متوجه حضور ابونواس شد و با خود گفت : مبادا ابونواس بیدار باشد و از واقعه مطلع گردد. هارون به دنبال این فکر چند بار ابونواس را صدا زد . ابونواس بعد از چند لحظه تاخیر با حالت خواب آلوده در جواب خلیفه گفت : « با من فرمایشی داشتید یا امیر ؟ » خلیفه وقتی فهمید ابونواس بیدار است به بهانه ی سوال پرسید : « می خواستم بدانم که آیا صبح دمیده است ؟ » ابونواس گفت : « یا امیر منکه زیر تخت هستم و جایی را نمی بینم از آنکه « بالای مناره » است سوال بفرمایید.هارون با شنیدن این حرف بسیار خندید و او را از همان جا روانه کرد.

این حکایت را می توان از چند جهت انگ ساختگی بودن بر آن وارد کرد. یک مورد آن اینکه : درست است که ندیمان و دلقکان اثر مواقع محرم بودند و آزادانه به همه جا سرکشی می کردند و هرچه می خواستند بر زبان می آوردند ولی کافی بود که سری را افشا کنند تا سرشان را برای همیشه از دست بدهند . تشبیه آلت به مناره را بعدها عبید زاکانی در یک رباعی به کار برد « این ....ر که با مناره پهلو بزند » . شاید کاتبی که این رباعی از عبید را از حفظ داشته و مشغول نوشتن درباره ی ابونواس بوده این حکایت شیرین را از خود ساخته باشد که از دست شرح حال نوشتن ها در ادبیات ما زیاد اتفاق افتاده است . الله اعلم

ابونواس در شراب خواری پشت همه ی حریفان را به خاک می رساند . حکایت هایی جذاب در شراب خواری او وجود دارد که انتساب آنها به بذله گویی دیگر ( چون جوحی و ...) ناممکن است ولی حکایات دیگر او را به کسان دیگر هم نسبت داده اند . ( مثلا ً مهمان بودن ابونواس در خانه ای که تیرهای سقف سر و صدا می کرد و صاحب خانه گفت که تسبیح حق می گویند و ابونواس می ترسید که تیر های سقف سجود کنند . ) و اما بخوانید حکایت ابونواس و جام می و انگور و مویز را که پی هوشمندی و نکته سنجی ابونواس خواهید برد:

« ابونواس را دیدند که در دست جام « می » دارد و در سمت راست خوشه ی انگور و در سمت چپ دانه ی مویز و هر جامی که سر می کشد دانه ای انگور و حبه ای مویز می خورد . گفتند : این چیست؟ گفت : اب , ابن و روح القدس ( پدر پسر روح القدس ، اشاره به تثلیث ) »

اما حکایتی دیگر هم وجود دارد که اگر چه به چند نفر دیگر هم منتسب است ولی حیفم آمد که آن را در این جا نگذارم که این هم سخن از هوشمندی و رندی بیش از حد ابونواس دارد :

ابونواس یک روز در راهی دید که محتسب شهر مردی را سخت گرفته است و می خواهد او را سخت تازیانه بزند با عجله پیش رفت و جریان را از مردم پرسید ، به او گفتند : « در دست مقصر آلتی است که با آن شراب سازان هنگام درست کردن شراب از آن استفاده می کنند . » ابونواس حیرت زده روی به محتسب کرد و گفت : از این بیچاره چه می خواهی بگذار برود. محتسب که به خوبی از احوال ابونواس آگاهی داشت گفت : تا ا. را تازیانه نزنم رهایش نخواهم کرد. ابونواس پرسید : چرا مگر چه کرده است ؟ محتسب گفت : به جهت آنکه آلت شراب سازی با خود دارد. ابونواس به محض شنیدن این حرف دامن عربی خود را بالا زد و آلت خود را به او نشان داد و گفت : « پس بیا مرا هم تازیانه بزن چون که آلت زنا کردن با خود دارم.»

اما در پست های آینده ( که 4 الی 5 پست را در بر می گیرد ) مفصلا ً به شعر و قدرت شاعری ابونواس خواهم پرداخت که مهمترین کار من هم همین است . ابتدا همین را بدانید که ابن قتیبه می گوید که « ابونواس در راهی می رفته و سیبی در دست داشته که فی البدیهه درباره آن سیب غزلی زیبا و روح افزا می سراید. » و دو شعر از ابونواس با ترجمه آقای عبدالمحمد آیتی انتهای این پست را تشکیل می دهد . ( هر چند که اصلا ً ترجمه های آقای آیتی مناسب نیستند و ایشان کلا ً به درد ترجمه ی شعر نمی خوردند . )

جانم به فدایت می آشکارا بنوش

که پنهان کاران زنان آنکاره اند

خود بنوش و مرا هم بنوشان

تا در همین جای به خواب مستی روم .

به یکبار مستی خرسند مباش

که مستی از پس مستی خوش است .

ریا کاری و پنهان گری فرو گذار

که این دو در خور من نیستند .

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

شعر دوم

ما دو عاشق بودیم ،

که هنگام بوسه بر حجرالاسود ،

ناگهان رخانمان بر هم قرار گرفت .

و بی آنکه خطا کنیم ،

به مراد دل رسیدیم .

گویی که به وعده گاه آمده بودیم .

آه که اگر کشاکش مردم ما را از هم جدا نکرده بود ،

تا ابد از هم جدا نمی شدیم .

و تا دیگران ما را نبینند ،

یکسوی چهره ی خود را با دست پوشانده بودیم .

من و او در مسجد الحرام کاری کردیم ،

که هیچ یک از نیکان در چنان مکان چنان نکنند.

فعلا ً پایان ....

درباره ی ابونواس

namt — Wed, 16 Jul 2008 20:06:05 GMT

بعد از مدتها دوری می خواهم به روز شوم و جسارت کنم و درباره ی یک شاعر بزرگ ایرانی که به شاعر خمریات ( البته در زبان عرب )معروف است ، مطالبی بنویسم. ابونواس متاسفانه در ایران مهجور مانده است و حتی در کتابی که یک ایرانی ترجمه کرده است با عنوان شاعر عرب نام برده شده است[1]. البته تحقیقات جالب و خوبی را جناب آقای حسین نوربخش در کتاب « دلقکهای مشهور درباری» انجام داده اند ولی متاسفانه جامع و کافی به نظر نمی رسدو ایراداتی هم دارد از جمله اینکه تاریخ تولد او سال 1139 ذکر شده است . و اینکه آقای عبدالمحمد آیتی تعدادی از اشعار او را ترجمه کرده است . این چند مورد اندک را بگذارید در مقابل خیل عظیم کتبی که درباره ی سعدی و حافظ و...وحتی شاعران درجه چندم ، وجود دارد با اینکه به جرئت می توان گفت مقام ابونواس در شاعری هیچ کم از سعدی و حافظ و...ندارد و فقط ایرادش آن است که بنا بر مقتضیات زمانی اشعار ابونواس به زبان عربی است . حال جسارت می کنم و چند پست را به این مورد اختصاص می دهم و حتی الامکان سعی می کنم که تحقیق جامع و کاملی باشد و تمام ابعاد شخصیتی و اشعار و تفکرات او را در بر بگیرد.

تولد و کودکی

ابونواس با نام کامل « حسن بن هانی بن عبدالاول بن صباح حکمی الولاء [2]» در سنه ی 139 هجری در اهواز به دنیا آمد . [3] البته اختلافاتی در سال تولد او وجود دارد از جمله اینکه دکتر رضازاده ی شفق در کتاب تاریخ ادبیات ایران سال تولد او را در 120 هجری می داند و اینکه ابن قتیبه سال وفاتش را سال 99 هجری می داند بنابراین سال تولدش از دید ابن قتیبه خیلی کمتر از این حرفهاست ولی گویا روایت دکتر عبدالله رازی معتبر تر است .

مادرش « گلبن » نام داشت . پدرش را از همان دوران کودکی از دست داد و بعدها نیز مادرش همسر مردی از اهالی اهواز شد. [4] مادرش در 2 سالگی او را به بصره برد و ابونواس در همان جا عربی آموخت و رغبتی به ادبیات پیدا کرد . و بعدها شاگرد یک عطار شد و اشعاری سرود. او از بین شعرای آن زمان به «والبه بن الحباب» که شاعری شوخ طبع بود عشق می ورزید تا اینکه والبه روزی به دکان عطاری آنان رفت و از اینکه ابونواس فی البدیهه شعر می سرایید از او درشگفت شد و به او گفت که : « اگر همراه من بیایی تو را در شعر به پایه ای می رسانمت که با من برابری کنی . ابونواس پرسید که تو کیستی ؟ گفت « والبه » . گفت : به خدا سالهاست در طلب توام ، و با او به کوفه رفت . » [5] و بعد از آن با والبه و دوستان او که غالباً مردمانی شوخ مسلک بودند زندگی کرد و شعر را از ایشان آموخت و در اندک مدتی از همه برتر گشت. [6]

اما چرا به او ابونواس می گویند : « گویا موی پریشانی داشته و غالباً آن را روی صورتش می ریخت » و به همین جهت به او ابونواس می گویند .

ادامه دارد

[1] ) سرکار خانم مژده دقیقی هنگام ترجمه ی کتاب رویای نوشتن یادشان رفته که خطای نوشته های کتاب را که از زبان یک نویسنده ابونواس شاعر عرب زبان معرفی شده را گوشزد کند .

[2] ) نام کامل ابونواس را از حاشیه ای که مصححان بر نکته ای از کتاب فهرس التواریخ رضا قلی خان هدایت نوشته اند برداشته ام .

[3] ) رازی عبدالله – تاریخ کامل ایران – انتشاراتی اقبال - چاپ نوزدهم 1383 – ص 226

[4] ) غزلهای ابونواس – ترجمه ی عبدالمحمد آیتی – انتشارات زمان – چاپ اول 1350 -

[5] ) همان

[6] نوربخش حسین – دلقک های مشهور درباری – از انتشارات کتابخانه ی سنایی – چاپ دوم 1363 – ص 307