پسا مدرنیسم

عنوان کلیه تغییراتی است که در روش زندگی ما در نیمه ئ دوم قرن 20بوجود آمده است.جامعه ئ پسا مدرن ،بی مرکز تر،گسسته تر و بی ثبات تراز جامعه ئ مدرن است.منتقد اجتماعی فرانسوی "بودرِیار" پسا مدرنیته را فرهنگ حس ها یا احساسات از هم گسسته و بی انسجام ،نوستالژی برای گذشته، تصاویر بی ارزش و سطحی گرایی میداند.در این فرهنگ،عمق،انسجام ،معنا،اصالت و صحت در میان موج علائم(signal)توخالی گم شده و از بین میروند.لیوتار، نظریه پرداز بزرگ دیگر،آن را فرهنگ التقاطی یا فرهنگ ترکیب خرت و پرت ها(junk)مینامد زیرا که تنوعی از شیوه ها را انتخاب کرده و بکار گرفته است،البته بدون درنظرگرفتن ریشه یا موقعیت انها.انفجار تکنولوژی اطلاعات،و به ویژه فرهنگ مجازی و واقعیت مجازی،این تنوع تجربه را ممکن ساخته است.پس پسا مدرنیسم نوعی حمله است به ارزشها و ادعاهای واقع گرایانه دوره ئ خردگرایی.و زبان را به عنوان وسیله ئ مناسب و صحیح برای بیان واقعیت رد میکند.فراوانی تصاویر و شیوه های نا مربوط در تلویزیون،آگهی های تجاری،طرحهای تجاری و ویدئوی پاپ از دیگر شاخصه های این دوره است.البته پسا مدرنیسم یک روش یا مکتب منسجم نیست.اصطلاحی است که به مجموعه روشها و نظرا تی

که در عکس العمل نسبت به مدرنیسم به وجود آمدند اطلاق میشود.یا پاسخ است فرهنگی- هنری به محصولات عصر فضا ،یا نتیجه ئ تولید انبوه جامعه فرا صنعتی و اوج دوره سرمایه داری بعد از1950.

مقایسه ئ ساده ایی بین مدرنیسم و پست مدرنیسم:هنرمندان مدرنیست از اشکال و فورم های ساده،هندسی،و به اصطلاح تر و تمیز و بدون آشفتگی ،و عملی مفیدpracticalاستفاده میکردند و طرفدار انتزاع هندسی و طرحهای مدرن شسته رفته بودند.پسا مدرن ها روشهای قدیمی جریانهای هنری رازنده کردند به همراه پیچیدگی، تزئینات و اشکال ترکیبی یا آشفته و درهم و برهم ترجیح میدهند.مدرنیسم بر اصا لت ،نو بودن و صرفه جویی و ایجاز در خط ،شکل و رنگ را تاکید میکردند.درحالی که پسا مدرن ها بر زنده کردن سنتها و استفاده زیاد از بافت،شکل و رنگ یا خط تاکید دارند.مدرن ها بر بیان شخصی و اینان بر بیان جمعی از طریق همکاری و ترکیب شیوه های وام گرفته از دیگران (پاستیشpastiche ،اثر هنری که از اثار هنرمندان گذشته تقلید طنز آمیز میکند) تاکید دارند.

در واقع پسا مدرنیسم ،کنکاش مدرنیسم برای انسجام هنری در دنیایی از هم گسسته و بی انسجام را رد میکند.مدرنیستها سعی در بیرون کشیدن معنا از طریق اسطوره،نماد یا فورم بودند.اما پسا مدرن ها با گیجی ابزورد و بی معنی هستی معاصر با بی تفاوتی آگاهانه برخورد میکنند و حتی آنرا گرامی می دارند و داستانهای تخیلی سطحی ،پاستیش، کولاژو عدم انسجام را ترجیح میدهند.

چند ویژگی دیگر این دوره :

1: خود آگاهی نسبت به شیوه های تولید هنری و پس زمینه های اجتماعی آنها.

2: استفاده شوخی آمیز از روشها و افکار و تلمیح به گذشته.

3: تجربه گرایی در مورد ماهیت داستان نویسی و خود عمل نوشتن. این آثار ، محدوده و ظرفیتهای آثار داستانی را مورد سوال قرار میدهند.

4: این آثار سعی در متلاشی کردن مرزهای قرار دادی بین گونه های مختلف ادبی- هنری دارند و حتی خود ماهیت گونه ها (ژانرها) را زیر سوال میبرند. این آثار مستقیم یا با تلمیح به آثار دیگر اشاره میکنند. در مورد خلق شخصیتها ایجاد اشکال میکنند. داستان در نقطه خاصی به پایان نمیرسند و معنای خاصی را بدست نمیدهند.مثلا نام گل سرخ اثر امبرتو اکو  ژانرهای مختلف را درهم می آمیزد و نظریه های پسا مدرنیستی را در باره ماهیت عمل خواندن را بیان میکنند.

تجارب مدرنیستها در روش نوشتار ( مارسل پروست،جیمز جویس،ویلیام فاکنر،ویرجینیا وولف)راه را به سوی داستان حدیث نفس گونه (self-reflexive ) که کاربردی بدعت آمیز از زبان و روایت در پسا مدرنیسم باز کرد. این نوع داستان به خود عمل نوشتن توجه میکند. مثلا بر خودش نظر میدهد یا با خودش مجادله میکند و خواننده را مخاطب قرار میدهد یا مسخره میکند. جان بارت کمدی های خشنی با اسطوره های باستانی ،و خود زندگینامه نویسی غیر قابل اعتماد نوشت.  ولا دیمیر نابا کوف روسی برای زبان بسیار زیبایش و تکنیک self-reflexive در رمانهای لولیتا ،pale fire استفاده کرد.

از دیگر هنرمندان پسا مدرن میتوان به جان کیج موسیقی دان و پیتر گریناوی ورابرت ویلسون از کارگردانان سینما و ایتالو کالوینو ی نویسنده را نام برد.

در بالا سعی کردم خصوصیاتی کلی از هنر پست مدرن را بنویسم حال با توجه به نوشته های بالا آیا میتوانید بگویید که بنا بر کدام خصیصه  برخی سروده های  مهمترین جریان شعری حال حاضر ایران (؟) غزل پست مدرن نام گرفته است؟

ای رهروان چه قصه ی زیبا و دلنشین

در هر نگاه دیده ی دریایی شماست

ره توشه های خود بگشایید پیش چشم

دل خواستار گنج  تماشایی شماست

ما را هوای سیر و سفر میکشد بخویش

زندان شهر ماست پر از وحشت و ملال

با ما زیاد بود سفر قصه سر کنید

باری ، چه دیده اید در آیینه ی خیال؟

ترجمه به شعر از مرحوم دکتر حسن هنرمندی